Een kattendracht is verrassend kort. Tussen de dekking en de geboorte zitten meestal maar 63 tot 66 dagen: iets meer dan negen weken. Toch is het lastig om de werpdatum precies in de agenda te zetten. De dag waarop een poes is gedekt, hoeft namelijk niet de dag van de bevruchting te zijn.
Hoe precies kun je de draagtijd berekenen?
Het MSD Veterinary Manual houdt voor katten een algemene draagtijd van 60 tot 65 dagen aan. Gerekend vanaf de dekking vindt de geboorte vaak rond dag 64 tot 66 plaats. Dat verschil klinkt vreemd, maar heeft een logische oorzaak: zaadcellen kunnen nog enige tijd overleven en een poes kan tijdens één krolse periode meerdere keren worden gedekt.
Stel dat er op maandag en woensdag een dekking was. Dan kun je niet zonder meer vanaf maandag 65 vakjes op de kalender afstrepen. Noteer beide dagen en bespreek met de dierenarts welk tijdvak aannemelijk is. Dat voorkomt onnodige onrust als de poes niet op de eerst berekende datum bevalt.
Klopt de timing helemaal niet met haar gedrag of conditie, laat haar dan nakijken. Probeer de kittens niet zelf door de buikwand te voelen; dat levert zelden betrouwbare informatie op en te veel druk is niet veilig.
De eerste aanwijzingen: is mijn kat zwanger?
In de eerste weken zie je vaak weinig. Later kunnen de tepels rozer worden, neemt de eetlust toe en wordt de buik geleidelijk ronder. Sommige poezen worden opvallend aanhankelijk, andere zoeken juist een rustige plek op. Tegen het einde kan ze al gaan snuffelen naar een geschikte plek voor haar nest.
Geen van deze veranderingen bewijst op zichzelf dat ze drachtig is. Een dikkere buik kan bijvoorbeeld ook worden veroorzaakt door overgewicht, wormen, vocht in de buik of ziekte. En een poes die anders doet dan normaal, kan simpelweg niet lekker zijn.
Voor zekerheid is dus onderzoek nodig. Een dierenarts kan een dracht vaak tussen dag 21 en 30 vaststellen met lichamelijk onderzoek of een echo. Na ongeveer dag 55 kan een röntgenfoto soms helpen om te zien hoeveel kittens er zijn. De dierenarts beslist welk onderzoek op dat moment zinvol is.
Negen weken in vogelvlucht
De tabel hieronder helpt je vooruit te kijken. Zie hem niet als een afvinklijst: een poes kan prima drachtig zijn zonder alle genoemde veranderingen te laten zien.
| Periode | Wat er grofweg gebeurt | Wat jij doet |
|---|---|---|
| Week 1 en 2 | Meestal is er aan de buitenkant nog niets te zien | Schrijf de dekkingsdata op en bel voor een eerste advies |
| Week 3 en 4 | De tepels kunnen duidelijker worden; onderzoek kan nu meer zekerheid geven | Plan zo nodig een controle en bespreek haar voeding |
| Week 5 en 6 | Haar gewicht en buikomvang nemen vaak merkbaar toe | Let op eetlust en conditie en houd het thuis rustig |
| Week 7 en 8 | De kittens groeien snel; grote maaltijden kunnen ongemakkelijk worden | Zet de werpkist klaar en regel alvast een noodnummer |
| Week 9 | Onrust, minder eten en nestgedrag kunnen de bevalling aankondigen | Geef haar ruimte, maar blijf goed observeren |
Gedrag verschilt sterk per dier. Kijk daarom vooral naar veranderingen bij jouw poes. Maakt ze plots een zieke indruk, heeft ze pijn of zie je bloedverlies, wacht dan niet af omdat de tabel zegt dat een bepaald verschijnsel ‘normaal’ zou kunnen zijn.
Hoe verzorg je een zwangere kat?
De meeste drachtige poezen hebben geen ingewikkeld verzorgingsritueel nodig. Goed voer, rust, een veilige omgeving en tijdige begeleiding door een dierenarts zijn de basis.
Voeding en gewicht
Haar energiebehoefte loopt tijdens de dracht op en stijgt nog verder wanneer ze haar kittens zoogt. Vaak past een complete kittenvoeding goed bij die periode. Het MSD Veterinary Manual noemt voor de laatste drie weken van de dracht ongeveer 25 procent extra voer als algemene indicatie, maar dat is geen portieschema dat voor iedere poes klopt. Haar begingewicht, gezondheid, het soort voer en de grootte van het nest tellen allemaal mee.
Zit een volle buik in de weg, verdeel het voer dan over enkele kleine maaltijden. Vers water moet altijd beschikbaar zijn. Extra calcium of vitamines lijken misschien behulpzaam, maar kunnen de balans van een compleet voer juist verstoren. Geef supplementen alleen als de dierenarts daar een concrete reden voor ziet.
Medicijnen, vaccinatie en parasieten
Dat een product bij katten mag worden gebruikt, betekent nog niet dat het ook geschikt is tijdens de dracht. Overleg daarom over ontworming, vlooienmiddelen, vaccinaties, supplementen en andere medicatie. Vertel erbij wat ze al heeft gekregen en wanneer. Menselijke pijnstillers zijn nooit een veilige noodoplossing voor een kat.
Voor de periode na de geboorte vind je meer achtergrond in ons ontwormingsschema voor kittens.
Rust en veiligheid
Houd de poes tijdens de dracht bij voorkeur binnen. Zo verklein je de kans dat ze buiten bevalt en kun je beter volgen hoe het met haar gaat. Ze mag bewegen, maar hoeft niet tot wilde sprongen te worden aangemoedigd. Vermijd contact met zieke of onbekende katten.
Moet je haar optillen, ondersteun dan zowel de borst als de achterkant en druk niet tegen de buik. Zorg ook voor een plek waar kinderen en andere huisdieren haar met rust laten.
Hoe bereid je de bevalling voor?
Zet de werpplek enkele weken vóór de vermoedelijke bevalling klaar. Kies een warme kamer zonder tocht en loopverkeer. De werpkist zelf hoeft niet luxe te zijn; hij moet vooral ruim, stabiel en gemakkelijk schoon te maken zijn.
Leg of zet in dezelfde kamer alvast klaar:
- een veilige, wasbare ondergrond en extra handdoeken
- voer, water en kattenbak in de buurt maar niet in de werpkist
- de telefoonnummers van je dierenarts en de dienstdoende spoedkliniek
- een vervoersmand die direct klaarstaat
- een nauwkeurige weegschaal voor de kittens
De kans bestaat dat ze jouw zorgvuldig ingerichte plek negeert en achter een kast wil bevallen. Sluit gevaarlijke schuilplekken daarom op tijd af, maar blijf haar niet telkens verplaatsen. Vraag je dierenarts vóór de bevalling waar je buiten openingstijden terechtkunt. Op zo'n moment wil je niet eerst een spoednummer hoeven zoeken.
Waaraan merk je dat de bevalling begint?
De aanloop is niet altijd spectaculair. Een poes kan onrustig worden, vaker van plek wisselen, zich verstoppen of haar eten laten staan. Tijdens de eerste fase beginnen de weeën en opent de baarmoedermond, maar zie je haar nog niet per se persen. Volgens het MSD Veterinary Manual duurt die fase vaak 12 tot 24 uur. Hijgen, trillen, miauwen of braken kan voorkomen.
Pas daarna worden de buikpersen duidelijk en worden de kittens geboren. Bij ieder kitten hoort een placenta; de volgorde van kittens en placenta's kan wisselen. Blijf op enige afstand en schrijf het volgende op:
- het begin van duidelijke onrust en later van het zichtbare persen
- de geboortetijd van ieder kitten
- of de placenta's volgen
- hoe alert de moeder is en of de kittens drinken
Grijp niet zomaar in. Trek nooit hard aan een kitten en geef op eigen initiatief geen oxytocine, calcium of andere middelen om weeën op te wekken. Verkeerd gebruik kan zowel de poes als haar kittens ernstig schaden.
Wanneer moet je de dierenarts bellen?
Soms duurt een geboorte lang zonder dat er iets mis is. Het lastige is dat je thuis niet altijd kunt zien wanneer wachten omslaat in gevaar. Bel in elk geval direct bij een zichtbaar vastzittend kitten, een ernstig zieke of uitgeputte moederpoes en bij de volgende signalen:
- krachtige weeën gedurende 1 tot 2 uur zonder dat een kitten wordt geboren
- een rustpauze van meer dan 4 tot 6 uur terwijl er waarschijnlijk nog kittens zijn
- een kitten dat gedeeltelijk zichtbaar blijft maar niet verder komt
- vers bloed of donkergroene uitvloeiing vóór de geboorte van het eerste kitten
- hevige pijn, instorten, extreme zwakte of benauwdheid
- een eerste fase die langer dan ongeveer 24 uur duurt
Een telefoontje is geen overreactie als je het niet vertrouwt. De dierenarts kan doorvragen en bepalen of je meteen moet komen. Bij een moeilijke bevalling zijn soms medicijnen of een keizersnede nodig; dat kun je niet veilig zelf beoordelen.
Blijf ook na de laatste geboorte opletten. Veel bloedverlies, koorts, stinkende uitvloeiing, aanhoudend persen, pijnlijke melkklieren of een moeder die niet eet of haar kittens niet verzorgt zijn redenen om te bellen. Hetzelfde geldt voor kittens die koud aanvoelen, niet drinken, blijven huilen of na hun eerste etmaal gewicht verliezen.
Wat doe je bij een ongeplande zwangerschap?
Neem dan zo vroeg mogelijk contact op met een dierenarts. Eerst moet duidelijk zijn of de poes werkelijk drachtig is. Daarna kun je de opties, de timing en de risico's bespreken. Gebruik zelf geen hormonen, kruiden of middelen die online als oplossing worden aangeboden.
Houd de poes voorlopig binnen en bespreek meteen hoe je een volgende ongeplande dekking voorkomt. Besef ook dat een nest niet ophoudt bij de bevalling. De kittens blijven nog weken bij hun moeder en hebben voeding, socialisatie en dierenartszorg nodig. Zelfstandig kunnen eten betekent nog niet dat een kitten klaar is om te verhuizen; lees hierover verder in wanneer mag een kitten het nest verlaten?.
Veelgestelde vragen over de draagtijd van een kat
Hoeveel maanden is een kat zwanger?
Ruim twee maanden. In weken gerekend kom je meestal uit op iets meer dan negen weken. Kalendermaanden zijn niet even lang, dus dagen tellen geeft een bruikbaardere schatting.
Vanaf welke dag tel je de zwangerschap?
Begin bij de bekende dekdatum. Waren er meerdere dekkingen, maak dan een tijdvak vanaf de eerste tot en met de laatste mogelijke datum. De daadwerkelijke bevruchting kan later zijn geweest dan de eerste dekking.
Hoeveel kittens krijgt een kat?
Dat verschilt per poes én per nest. Aan de vorm van haar buik kun je het aantal niet betrouwbaar aflezen. Later in de dracht kan een dierenarts met passend onderzoek meer duidelijkheid geven.
Kun je zelf voelen of een kat zwanger is?
Niet op een betrouwbare manier. Druk of knijp niet in haar buik om kittens te zoeken. Laat dit onderzoek aan een dierenarts over.
Kan een kat zwanger zijn zonder dikke buik?
Ja. Zeker vroeg in de dracht of bij een klein nest kan de buikverandering bescheiden zijn. Dat is nog een reden om niet alleen op uiterlijk af te gaan.
Hoe lang duurt de bevalling van een kat?
Daar is geen vast totaal voor te geven. Het aantal kittens en de pauzes tussen geboortes maken veel verschil. Noteer de tijden en bel bij een alarmsignaal of wanneer je twijfelt.
Na de geboorte begint een nieuwe fase. Lees alvast hoe vroege socialisatie van kittens verloopt en welke vaccinaties, chip en documenten later belangrijk worden.
Bronnen en aanvullende informatie
De medische basis van dit artikel komt uit het door dierenartsen geschreven MSD Veterinary Manual over voortplanting bij katten en de pagina over sociaal en voortplantingsgedrag. Voor de alarmsignalen raadpleegten we ook MSD Veterinary Manual over een moeilijke bevalling en de Nederlandse LICG-huisdierenbijsluiter over de kat.
