Aan de vachtkleur kun je niet betrouwbaar aflezen of een kat aanhankelijk, rustig of eigenwijs wordt. Toch hoor je vaak dat rode katten vriendelijk zijn en lapjeskatten een pittig karakter hebben. Onderzoek naar zulke uitspraken gaat deels over kattengedrag, maar ook over wat mensen van een kleur verwachten. Dat verschil maakt veel uit bij het lezen van de resultaten.
Rode, zwarte of lapjeskat: wat kun je uit de kleur afleiden?
Een advertentie kan een rode kater als een knuffelaar omschrijven of een lapjeskat als een eigenwijs poesje. Vraag waarop die beschrijving berust. Komt het kitten uit zichzelf bij mensen zitten? Zoekt het contact tijdens het spelen? Zulke voorbeelden vertellen je wat de aanbieder heeft gezien.
| Kleur of patroon | Veelgehoorde verwachting | Wat je ermee kunt bij het kiezen |
|---|---|---|
| Rood of oranje | Vriendelijk, druk of eigenwijs | Vraag naar het gedrag van dit kitten; de kleur biedt geen garantie voor aanhankelijkheid. |
| Lapjes of schildpad | Pittig karakter, ook wel ‘tortitude’ | Beoordeel hoe het dier op aanraking en contact reageert, zonder vooraf agressie te verwachten. |
| Zwart | Afstandelijk of ongeluksbrenger | Bijgeloof zegt niets over de geschiktheid van een kat voor jouw huishouden. |
| Cypers of tabby | Sociaal en makkelijk | Dit is een vachtpatroon. Het vervangt geen gesprek over socialisatie of dagelijkse verzorging. |
Wat hebben de karakteronderzoeken gemeten?
Delgado (2012): verwachtingen van mensen
Delgado, Munera en Reevy vroegen 189 deelnemers welke eigenschappen zij bij verschillende kattenkleuren vonden passen. Oranje katten kregen vaker het etiket vriendelijk, driekleurige katten intolerant en witte en driekleurige katten afstandelijk.
De onderzoekers observeerden hiervoor geen katten. De uitkomst beschrijft kleurstereotypen bij mensen. Je kunt er dus niet uit afleiden dat een rode kat zich daadwerkelijk vriendelijker gedraagt dan een witte.
Stelow (2016): eigenaren beschrijven agressief gedrag
Stelow, Bain en Kass analyseerden 1.274 ingevulde vragenlijsten. Eigenaren rapporteerden bij schildpad-, lapjes- en torbiepoezen, zwart-witte katten en grijs-witte katten vaker agressie naar mensen. Een torbie heeft een schildpadkleur met een tabbypatroon; dat is iets anders dan een gewone rode cyperse kat.
De studie keek naar alledaagse interacties, hanteren en dierenartsbezoeken. Bij de analyses van hanteren en dierenartsbezoeken waren de verschillen tussen kleuren gering. Het gaat bovendien om beoordelingen door eigenaren, niet om gedrag dat onafhankelijke onderzoekers onder gelijke omstandigheden hebben geobserveerd. De resultaten rechtvaardigen daarom geen voorspelling dat jouw lapjeskat zal blazen of krabben.
González-Ramírez (2022): verschillen in scores, geen overtuigende kleurvoorspeller
González-Ramírez en Landero-Hernández onderzochten 211 katteneigenaren in Mexico. Oranje katten scoorden gemiddeld het hoogst op vriendelijk, kalm en trainbaar; grijze katten op onder meer verlegen en afstandelijk. Bij vergelijking van de kleurgroepen waren de persoonlijkheidsverschillen in de oorspronkelijke steekproef niet statistisch significant.
De auteurs voerden ook een analyse uit waarin ze de gegevens wogen alsof iedere groep vijf keer zo groot was. Daarin werden de verschillen wel significant. Die berekening voegt geen nieuwe katten of onafhankelijke waarnemingen toe. Ze kan onderzoek met een grotere, evenwichtiger steekproef dus niet vervangen.
Waarom deze onderzoeken geen karakterkaart per kleur opleveren
De studies beantwoorden verschillende vragen. Een verwachting over een onbekende kat is iets anders dan een eigenaar die zijn eigen dier beoordeelt. Ook vriendelijkheid en agressie zijn geen uitwisselbare meetwaarden.
De bevindingen zijn daarom niet simpelweg drie tegenstrijdige uitslagen van dezelfde test. Ze laten vooral zien waarom je voorzichtig moet zijn met algemene uitspraken. Een verband tussen twee kenmerken toont geen oorzaak aan, en een verschil tussen groepsgemiddelden vertelt je nog niet hoe één kitten zich gedraagt.
Wat de ontdekking van ARHGAP36 in 2025 wél verklaart
Twee onderzoeksteams publiceerden in mei 2025 over de genetische oorzaak van oranje vachtkleur. Kaelin en collega's en Toh en collega's beschreven een DNA-deletie bij het X-gebonden gen ARHGAP36. Die verandering beïnvloedt de activiteit van het gen in pigmentcellen en daarmee de vachtkleur.
Bij een kater met één X-chromosoom is één oranjevariant voldoende voor een rode vacht. Een poes met twee X-chromosomen heeft die variant doorgaans op beide nodig om volledig rood te zijn. Met één oranje en één niet-oranje variant ontstaat door X-inactivatie een mozaïek van rode en donkere vachtgebieden.
Daarom zijn schildpad- en lapjeskatten vrijwel altijd vrouwelijk en zijn rode katten vaker mannelijk. Een rode cyperse kat is dus niet automatisch een poes. ‘Cypers’ beschrijft een patroon, geen geslacht.
Deze genetische ontdekking verklaart pigmentatie. Ze bewijst geen ‘eigenwijsheidsgen’. Het team van Kaelin vond in de onderzochte niet-huidweefsels, waaronder hersenen, geen verschil in genexpressie tussen oranje en niet-oranje katten. De onderzoekers sluiten daarmee niet iedere denkbare invloed op gedrag uit. Stanford licht die beperking toe.
Wachten zwarte katten langer op adoptie?
In sommige asielonderzoeken wel, maar dat is geen universele regel. Kogan en collega's (2013) onderzochten adoptiegegevens uit twee asielen in Colorado. Zwarte katten deden er langer over om geadopteerd te worden. Het verschil hing af van leeftijd en de kleurgroep waarmee werd vergeleken; één gemiddeld aantal extra dagen voor alle zwarte katten zou misleidend zijn.
Een andere studie, Carini en collega's (2020), onderzocht bijna 8.000 katten in één Amerikaans asiel. Die ging over uitkomsten zoals adoptie en euthanasie. Zwarte katten hadden minder gunstige uitkomsten, maar het verband met kleur was over het geheel genomen zwak.
Adoptiegegevens meten geen kattenkarakter. Ze bewijzen op zichzelf ook niet dat bijgeloof het verschil veroorzaakt: presentatie, populatiesamenstelling en asielbeleid kunnen meespelen. Deze buitenlandse studies geven evenmin een vaste wachttijd voor een Nederlands asiel. Vraag een opvangmedewerker naar het gedrag en de behoeften van de kat die je overweegt.
Waar let je op bij het kiezen van een kitten?
Maak de omschrijving ‘lief karakter’ concreet tijdens een bezoek. Vraag bijvoorbeeld:
- Komt het kitten zelf naar bekende mensen toe, en hoe gaat het met bezoekers?
- Hoe speelt het met nestgenoten en hoe reageert het als het spel stopt?
- Welke dagelijkse geluiden en handelingen kent het al?
- Wat merkt de aanbieder aan verschillen tussen de kittens in het nest?
Laat het kitten zelf contact zoeken. Een enkel bezoek is een momentopname; vraag daarom ook naar gedrag op andere dagen. Gebruik onze uitleg over vroege socialisatie bij kittens en vragen tijdens een kittenbezichtiging om je gesprek voor te bereiden.
Bekijk kittens op KittenPlein met deze vragen bij de hand. Heb je liever een volwassen kat waarvan de opvang het dagelijkse gedrag al kent? Lees dan over een kat kopen of adopteren uit het asiel. Je mag een kleur mooi vinden; laat de kennismaking bepalen of het dier bij je past.
Bronnen en aanvullende informatie
- Delgado, Munera & Reevy (2012): Human Perceptions of Coat Color as an Indicator of Domestic Cat Personality. Anthrozoös.
- Stelow, Bain & Kass (2016): The Relationship Between Coat Color and Aggressive Behaviors in the Domestic Cat. Journal of Applied Animal Welfare Science.
- González-Ramírez & Landero-Hernández (2022): Cat Coat Color, Personality Traits and the Cat-Owner Relationship Scale. Animals.
- Kaelin et al. (2025): Molecular and genetic characterization of sex-linked orange coat color in the domestic cat. Current Biology.
- Toh et al. (2025): A deletion at the X-linked ARHGAP36 gene locus is associated with the orange coloration of tortoiseshell and calico cats. Current Biology.
- Kogan et al. (2013): Cats in Animal Shelters: Exploring the Common Perception that Black Cats Take Longer to Adopt. The Open Veterinary Science Journal.
- Carini et al. (2020): Coat Color and Cat Outcomes in an Urban U.S. Shelter. Animals.
