Een vast ontwormschema past niet bij iedere volwassen kat. Hoe vaak behandeling of ontlastingsonderzoek zinvol is, hangt vooral af van de kans dat je kat wormen oploopt via prooidieren, vlooien, rauw vlees of de omgeving.
Zoek je informatie over een jong dier in plaats van een volwassen kat? Gebruik dan het kitten ontwormen schema, want kittens volgen een heel ander en veel intensiever ritme.
Kies het schema dat bij de leefwijze past
De termen binnenkat en buitenkat zijn een verkorte manier om de besmettingskans in te schatten. Kijk daarom ook naar wat je kat daadwerkelijk doet. Een kat die buiten jaagt komt meer besmettingsroutes tegen dan een kat in een afgeschermde tuin, maar ook die tuin telt als buitentoegang.
| Situatie | Advies uit de beslisboom |
|---|---|
| Uitsluitend binnen, geen prooi of rauw vlees | 1–2 keer per jaar ontlastingsonderzoek en behandelen op basis van de uitslag, of 1–2 keer behandelen tegen spoelworm |
| Komt buiten | Minimaal 4 keer per jaar ontlastingsonderzoek en behandelen op basis van de uitslag, of 4 keer behandelen tegen spoel- en lintworm |
| Jaagt, eet prooidieren, rauw vlees of slachtafval | Iedere 3 maanden ontlastingsonderzoek en behandelen op basis van de uitslag, of minimaal 4 keer per jaar ontwormen |
| Heeft vlooien | Pak de vlooienbesmetting aan en beoordeel of behandeling tegen vlooienlintworm nodig is |
| Woont met kinderen jonger dan 5 jaar of mensen met verminderde afweer | Individuele risicoanalyse; afhankelijk daarvan maandelijks behandelen of ontlasting onderzoeken en behandelen op basis van de uitslag |
Valt je kat in meerdere rijen, ga dan uit van het hoogste risico. Kun je de leefwijze niet goed reconstrueren, bijvoorbeeld bij een pas geadopteerde kat, dan adviseert ESCCAP om minimaal vier keer per jaar te onderzoeken en te ontwormen.
Een behandeling doodt de wormen waartegen het middel op dat moment werkt, maar voorkomt geen nieuwe besmetting. Ook een kwartaalschema geeft dus geen maandenlange bescherming; het verkort alleen de tijd tussen twee controle- of behandelmomenten.
Ontlastingsonderzoek als alternatief
In plaats van standaard ontwormen kun je de ontlasting periodiek laten onderzoeken op wormeitjes. Worden er eitjes gevonden, dan kan de behandeling daarop worden afgestemd.
Een negatieve uitslag is geen volledige garantie dat je kat geen wormen heeft. Een besmetting kan nog te jong zijn om eitjes uit te scheiden en eitjes zitten niet gelijkmatig in iedere ontlasting. Eén negatief monster maakt het risicoprofiel van je kat daarom niet ineens lager.
Gebruik voor ontlastingsonderzoek dezelfde frequentie als in de tabel. Wacht bij zichtbare wormen of aanhoudende klachten niet tot het volgende geplande onderzoek.
Welk ontwormingsmiddel past bij je kat?
Begin niet bij de keuze tussen een tablet, pasta of spot-on, maar bij de wormsoorten die bij jouw kat relevant zijn. Sommige middelen werken tegen spoelworm, andere tegen lintworm en sommige tegen beide. De toedieningsvorm zegt daar niets over.
Controleer op de verpakking of het middel voor katten, de juiste leeftijd en het actuele gewicht is bedoeld. Weeg je kat vóór de behandeling en volg de bijsluiter of het voorschrift van de dierenarts. Lukt een tablet echt niet, dan kan een pasta of spot-on praktischer zijn, zolang die ook de benodigde wormsoorten bestrijdt.
Noteer na de behandeling welk middel je hebt gebruikt. Alleen de vermelding "ontwormd" zegt later niet of de kat ook tegen lintworm behandeld is.
Waaraan herken je wormen bij een kat?
Veel besmettingen geven bij een verder gezonde volwassen kat weinig of geen klachten. Soms zie je wel:
- verse of opgedroogde, rijstkorrelachtige stukjes bij de anus, in de mand of in de ontlasting
- zichtbare wormen in de ontlasting of het braaksel
- diarree
- braken
- gewichtsverlies
- schuren met de billen over de grond
Schuren met de billen is op zichzelf geen bewijs voor wormen; huidirritatie en problemen rond de anus kunnen hetzelfde gedrag veroorzaken. Maak bij zichtbare wormen of segmenten een foto en neem bij aanhoudende klachten contact op met de dierenarts.
Geen klachten zien is evenmin bewijs dat je kat wormvrij is. Voor het vaste schema blijft de leefwijze daarom belangrijker dan wachten op symptomen.
Vlooien en wormen hangen samen
De vlooienlintworm gebruikt de vlo als tussengastheer. Een kat raakt besmet wanneer zij tijdens het wassen een besmette vlo inslikt.
Alleen ontwormen terwijl de vlooien blijven, lost het probleem daarom niet op. Pak bij een vlooienbesmetting zowel de vlooien op de kat als de jonge stadia in de omgeving aan en bepaal of behandeling tegen lintworm nodig is.
Vind je rijstkorrelachtige segmenten bij de anus of op een ligplek, controleer dan ook op vlooien. In het kitten ontwormschema lees je meer over de samenhang tussen vlooien en lintworm.
Wormen die overdraagbaar zijn op mensen
Mensen kunnen besmet raken wanneer zij infectieuze wormeitjes uit de omgeving binnenkrijgen. Extra zorg is verstandig in huishoudens met kinderen jonger dan vijf jaar of mensen met een verminderde afweer.
Je verkleint de blootstelling met eenvoudige hygiëne:
- verschoon de kattenbak dagelijks, voordat wormeitjes in de omgeving verder kunnen ontwikkelen
- was je handen na het verschonen
- dek de zandbak van kinderen af
- was groente uit eigen tuin goed
- laat kinderen niet spelen op plekken waar katten hun behoefte doen
Deze maatregelen verkleinen de blootstelling, maar vervangen het ontwormschema of ontlastingsonderzoek niet.
Nieuwe volwassen kat in huis: achterhaal de voorgeschiedenis
Bij een herplaatser of geadopteerde kat is de eerdere leefwijze niet altijd direct duidelijk. Vraag vóór of kort na de overdracht naar:
- de datum van de laatste behandeling
- de naam van het middel en, als dat bekend is, het toenmalige gewicht
- of de kat buiten kwam, jaagde of rauw vlees kreeg
- recente vlooien en eventuele lintwormsegmenten
- eerdere ontlastingsuitslagen en terugkerende darmklachten
De losse mededeling "ontwormd" is niet genoeg: zonder datum en middel weet je niet hoe lang geleden de behandeling was en welke wormsoorten ermee zijn bestreden. Is de voorgeschiedenis onbekend, laat dan bepalen of ontlastingsonderzoek of behandeling de beste eerste stap is. Zo voorkom je dat je middelen onnodig kort na elkaar geeft of juist een behandeling mist.
Wanneer een standaardschema niet past
De tabel gaat over een verder gezonde volwassen kat. Voor een drachtige of zogende poes, een kat met een chronische aandoening of een kat in een cattery, pension of opvang is een individueel schema nodig. Dat geldt ook bij aanhoudende diarree, braken of gewichtsverlies en wanneer klachten na behandeling blijven terugkomen.
Houd behandelingen en uitslagen bij
Noteer per behandeling de datum, het actuele gewicht, de naam van het middel en tegen welke wormen het werkt. Bewaar ook uitslagen van ontlastingsonderzoek en noteer vlooien of zichtbare lintwormsegmenten. Pas het schema opnieuw aan wanneer je kat buiten gaat komen, begint te jagen, rauw vlees krijgt of een vlooienbesmetting heeft.
Bronnen en aanvullende informatie
Voor algemene informatie over ontworming verwijzen we naar LICG over ontwormen van uw kat en de ESCCAP-beslisboom voor de individuele behandeling van katten. Voor de relatie tussen vlooien en lintworm en voor algemene parasietbestrijding gebruikten we daarnaast LICG over vlooienbestrijding bij huisdieren.
