Vlooien bij katten herkennen en behandelen

Vlooien bij katten herken je vaak niet aan een springende vlo, maar aan jeuk, korstjes of zwarte korreltjes in de vacht. Geeft zo'n korreltje op vochtig wit papier een roodbruin spoor, dan is dat een sterke aanwijzing voor vlooienpoep.

Vind je na een behandeling opnieuw een vlo, dan betekent dat niet meteen dat het middel heeft gefaald. Volwassen vlooien leven op het dier, maar eieren, larven en poppen zitten vooral in de omgeving. Een goede aanpak loopt daarom op drie sporen: alle huisdieren passend behandelen, de ligplekken en omgeving meenemen, en het schema uit de bijsluiter of van de dierenarts afmaken.

Vlooien hangen samen met wormen: een kat kan met vlooienlintworm besmet raken als zij een besmette vlo inslikt. Lees daarom ook hoe vaak je een kat moet ontwormen.

Waarom je na de eerste behandeling nog vlooien kunt zien

LICG noemt geen vaste 5/95-verdeling, maar een bandbreedte: 1 tot 10% volwassen vlooien en meer dan 90% jonge stadia in de omgeving. Dat onderscheid is belangrijker dan een exact percentage.

Een vlo legt tientallen eitjes per dag. Die rollen uit de vacht en komen vooral terecht waar je kat ligt: in de mand, op de bank, in tapijt en tussen vloerdelen.

Een verpopte vlo zit in een beschermende cocon en kan daarin maanden wachten op warmte, koolstofdioxide of trillingen. Dat verklaart de bekende vlooienplaag na een vakantie: thuiskomen is precies het signaal waarop veel jonge vlooien hebben gewacht.

Poppen zijn moeilijk te behandelen. De cyclus doorbreek je door nieuwe vlooien te doden zodra ze uitkomen en te voorkomen dat er weer levensvatbare eitjes bijkomen.

Hoe herken je vlooien bij je kat?

Volwassen vlooien zijn snel, plat en donkerbruin, ongeveer 1 tot 3 millimeter. Bij een lichte besmetting zie je ze vaak helemaal niet, zeker niet op een donkere kat.

Signalen die op vlooien wijzen:

• veel krabben, bijten of likken, vooral bij de staartbasis, hals en buik
• kale plekjes of korstjes, met name in de onderrug en rond de staart
• onrustig gedrag of plotseling opschrikken tijdens het wassen
• kleine zwarte korreltjes in de vacht
• rijstkorrelachtige stukjes bij de anus, wat op vlooienlintworm wijst
• beetjes bij mensen, meestal rond enkels en onderbenen

De vlooienkamtest

Met deze controle vind je vaak eerder vlooienpoep dan een bewegende vlo.

1. Kam je kat met een fijne vlooienkam, vooral over onderrug, staartbasis en hals.
2. Tik wat je opkamt op een vochtig wit stuk keukenpapier.
3. Kijk wat er gebeurt met de zwarte korreltjes.

Geeft een korreltje op het vochtige papier een roodbruin spoor, dan is dat een sterke aanwijzing voor vlooienpoep: resten van verteerd bloed. Een korrel die zwart blijft kan gewoon vuil zijn.

Deze test is waardevol omdat hij een besmetting aantoont die je verder niet ziet. Andersom geldt: geen vlooienpoep gevonden bewijst niet dat er niets is, zeker bij een kat die zichzelf grondig wast en de vlooien wegwerkt.

Waarom sommige katten heftig reageren en andere niet

Twee katten in hetzelfde huis kunnen totaal verschillend reageren. De ene krabt zich kaal, de andere lijkt nergens last van te hebben. Dat komt door vlooienallergie: een overgevoeligheid voor eiwitten in het vlooienspeeksel.

Bij een allergische kat kunnen enkele beten al leiden tot forse jeuk, kale plekken en ontstoken huid. Het aantal vlooien zegt dan weinig over de ernst van de jeuk. Blijft je kat jeuken of ontstaan er wondjes, laat de huid dan door de dierenarts beoordelen.

Zo pak je een besmetting aan

1. Behandel alle dieren in huis, tegelijk

Eén onbehandeld dier kan de cyclus in stand houden. Behandel alle katten en honden in huis op hetzelfde moment, ieder met een middel dat voor die diersoort geschikt is. Heb je konijnen, vogels, knaagdieren, vissen of reptielen, vraag dan eerst de dierenarts hoe je die veilig beschermt: een katten- of hondenmiddel kan voor een andere diersoort juist giftig zijn.

2. Gebruik een middel dat bij een kat past

Laat je adviseren door de dierenarts of een deskundige dierenspeciaalzaak. Middel, dosis en behandelinterval hangen af van diersoort, gewicht, leeftijd en gezondheid.

Gebruik nooit een vlooienmiddel voor honden op een kat. Sommige hondenmiddelen bevatten permethrin en kunnen bij katten ernstige vergiftiging of sterfte veroorzaken. Houd katten ook uit de buurt van een pas behandelde hond zolang de productinformatie dat voorschrijft.

Is er toch een hondenmiddel met permethrin op je kat terechtgekomen, of heeft je kat een pas behandelde hond gelikt? Was de kat zo snel mogelijk met lauwwarm water en zeep en bel direct de dierenarts, ook als je nog geen klachten ziet. Onrust, speekselen, braken, trillen en toevallen kunnen op vergiftiging wijzen. Dit spoedadvies volgt de voorlichting van het LICG over permethrinvergiftiging.

Kittens vragen extra aandacht: veel middelen hebben een minimumleeftijd en een minimumgewicht. Overleg bij jonge kittens altijd met de dierenarts voordat je iets geeft.

3. Pak het huis aan

Besteed vooral aandacht aan de plekken waar je kat slaapt en rust.

• Stofzuig grondig en vaak. Let op kieren, onder meubels, langs plinten en op alle ligplekken. LICG adviseert bij een besmetting dagelijks stofzuigen.
• Leeg de stofzuigerzak of het reservoir buiten en sluit het afval goed af.
• Was mandhoezen, dekens en kussens volgens het heetste programma dat het textiel verdraagt.
• Vergeet de auto en de vervoersmand niet als je kat daar komt.
• Bespreek bij een flinke besmetting of terugkerende vlooien of een omgevingsmiddel nodig is. Volg de gebruiksaanwijzing nauwkeurig, haal mensen en dieren uit de ruimte, dek aquaria of terraria af en ventileer zoals voorgeschreven.

4. Volg het volledige behandelschema

Hoe lang dat duurt hangt af van het middel, de besmetting en de omgeving. Stop niet zodra je geen vlooien meer ziet en behandel ook niet vaker dan de bijsluiter aangeeft. Poppen kunnen later alsnog uitkomen.

Hoe lang duurt het voordat de vlooien weg zijn?

Verwacht niet dat de hele besmetting binnen één dag verdwenen is. Volgens het MSD Veterinary Manual duurt het bestrijden van een besmetting in huis doorgaans twee tot drie maanden. Het kan langer duren als er veel poppen in de omgeving zitten of als dieren opnieuw vlooien van buiten meenemen.

Dat je in de eerste weken nog een vlo ziet, kan dus passen bij nieuw uitgekomen vlooien. Blijf wel controleren met de vlooienkam. Zie je geen duidelijke afname, klopt een toepassing niet of blijft je kat jeuken, vraag dan de dierenarts om de aanpak te beoordelen.

Waarom lijkt het middel niet te werken?

Loop eerst deze oorzaken na:

• Alleen de kat is behandeld, niet de omgeving.
• Er is te vroeg gestopt, voordat de poppen waren uitgekomen.
• Niet alle dieren in huis zijn behandeld.
• De dosis paste niet bij het actuele gewicht.
• Het middel is verkeerd aangebracht, bijvoorbeeld een spot-on op de vacht in plaats van op de huid in de nek, of de kat heeft het eraf gelikt.

Breng een spot-on volgens de bijsluiter rechtstreeks op de huid aan, meestal hoog in de nek waar de kat er niet bij kan.

Blijven vlooien terugkomen, vraag dan advies voordat je een ander middel toevoegt. Verschillende producten combineren of vaker toedienen kan schadelijk zijn.

Zie je vlooien bij een kitten dat je wilt overnemen?

Een enkele vlo zegt niet automatisch dat een aanbieder slecht voor de dieren zorgt. De reactie erop vertelt meer. Vraag welk middel wanneer is gebruikt, of alle dieren én de omgeving worden behandeld en of er een dierenarts betrokken is. Let extra op bij:

• meerdere kittens met veel vlooien of bleke slijmvliezen
• open huid, korsten of kale plekken die niet worden behandeld
• een vervuilde ligplek waar niets aan wordt gedaan
• geen antwoord op de vraag welk middel is gebruikt
• het voorstel om een hondenmiddel of huisremedie te gebruiken

Stel de overdracht uit als een jong kitten verzwakt is of een zware besmetting heeft. Neem behandelgegevens mee naar je eigen dierenarts en gebruik daarnaast de gezondheidscheck vóór aankoop.

Kunnen mensen vlooien van de kat krijgen?

Kattenvlooien kunnen mensen bijten, maar leven normaal gesproken niet blijvend op mensen. Je herkent de beten meestal aan kleine, jeukende bultjes rond enkels en onderbenen.

Beten bij huisgenoten zijn wel een signaal dat de besmetting in de omgeving flink is. Dat is een reden om de omgevingsaanpak serieuzer te nemen, niet om je zorgen te maken over vlooien die op mensen gaan wonen.

Wanneer ga je naar de dierenarts?

• als de kat zich kaalkrabt of open plekken en korsten heeft
• bij aanhoudende jeuk ondanks correcte behandeling, wat op vlooienallergie kan wijzen
• bij zeer jonge kittens met vlooien; die kunnen bloedarmoede krijgen en dit is een reëel risico
• direct na mogelijke blootstelling aan een hondenmiddel met permethrin, ook als er nog geen klachten zijn
• bij een zieke, zwakke, drachtige of zeer oude kat
• als je rijstkorrelachtige stukjes bij de anus ziet, want dan speelt lintworm mee
• als je twijfelt of het middel geschikt is voor je kat

Vlooien bij een heel jong kitten zijn geen kleinigheid. Een klein dier met veel vlooien kan zoveel bloed verliezen dat het gevaarlijk wordt. Wacht daar niet mee af.

Conclusie

Een vlooienbehandeling werkt pas als alle huisdieren, hun ligplekken en de behandeltermijn worden meegenomen. Controleer met een vlooienkam, volg het productadvies en laat aanhoudende jeuk beoordelen. Omdat vlooien lintworm kunnen overdragen, is het verstandig ook het ontwormingsadvies voor je kat te controleren.

Bronnen en aanvullende informatie

Voor herkennen, de levenscyclus, omgevingsaanpak en veilig gebruik verwijzen we naar LICG over vlooienbestrijding bij huisdieren, LICG over verzorging van kittens en de ESCCAP-richtlijn over ectoparasieten. Het MSD Veterinary Manual over vlooien bij katten ondersteunt de uitleg over vlooienpoep, allergie en behandelduur. Voor de samenhang tussen vlooien en lintworm gebruikten we LICG over ontwormen van uw kat en de ESCCAP-beslisboom.