Haal een teek weg zodra je hem ziet. Je hoeft hem niet eerst te verdoven en je hoeft ook niet te wachten op een afspraak, zolang je kat rustig blijft en je een geschikt tekenhulpmiddel hebt.
Teken en vlooien worden vaak samen bestreden, maar het zijn verschillende problemen. Lees over de andere helft in vlooien bij katten herkennen en aanpakken.
Eerst controleren: is het echt een teek?
Teken zoeken plekken met een dunne huid en weinig vacht. Controleer daarom vooral:
- snuit en kin
- oren en de basis van de oren
- hals en keel
- oksels en liezen
- buik
- tussen de tenen
- rond de staartaanzet en anus
Een teek die zich net heeft vastgebeten is klein en donker, en voelt als een klein bobbeltje. Kijk bij goed licht of je een lijfje en pootjes ziet bij het punt waar het dier in de huid zit. Volgezogen wordt een teek grijsbruin of roodbruin, bolvormig en soms zo groot als een erwt.
Trek niet aan een bultje als je niet zeker weet wat het is. Een tepel, wratje of ander huidknobbeltje kan op een volgezogen teek lijken. Maak bij twijfel een scherpe foto en vraag je dierenartspraktijk om mee te kijken.
Controleer een buitenkat regelmatig en bij voorkeur dagelijks in perioden waarin teken actief zijn, vooral nadat hij door gras of struiken is gelopen. Voel met je vingertoppen tegen de vacht in; een kleine teek valt zo eerder op dan wanneer hij al is volgezogen. Vind je er één, controleer dan meteen de rest van het lichaam.
Zelf verwijderen of de dierenarts laten helpen?
Een goed zichtbare teek kun je meestal zelf verwijderen als je kat rustig blijft en je een geschikt hulpmiddel hebt. Vraag de dierenartspraktijk om hulp als:
- je niet zeker weet of het om een teek gaat
- de teek op een ooglid, in de gehoorgang of op een andere moeilijk bereikbare plek zit
- je kat zich niet veilig laat vasthouden
- je de teek niet goed kunt vastpakken of verwijderen
- het om een heel jong, ziek of verzwakt dier met meerdere teken gaat
Wacht bij een lastig bereikbare teek niet tot hij vanzelf loslaat. Bel de praktijk en leg uit waar de teek zit en hoe je kat zich gedraagt; zij kunnen aangeven hoe snel je moet komen.
Stap voor stap: een teek verwijderen
Leg een tekenpincet, tekenlasso of ander hulpmiddel dat voor teken is ontworpen in je EHBO-doos. Met een brede gewone pincet knijp je sneller in het lijf.
- Lees de gebruiksaanwijzing van het hulpmiddel. Onderstaande rechte trekbeweging geldt voor een tekenpincet of tekenlasso zoals het LICG die beschrijft.
- Zorg voor goed licht en een rustige kat. Vraag zo nodig iemand om te helpen vasthouden. Stop als je kat in paniek raakt of je niet veilig kunt werken.
- Maak de aanhechtingsplek vrij. Houd de vacht opzij zodat je ziet waar de teek de huid ingaat.
- Pak de teek zo dicht mogelijk op de huid, bij de monddelen en niet bij het volgezogen lijf.
- Trek hem langzaam en recht omhoog. Houd de druk rustig en gelijkmatig; niet rukken, wrikken of in het lijf knijpen.
- Bekijk de teek en de beetplek. Controleer of het lijf met de monddelen is meegekomen. Een achtergebleven klein deel is geen reden om in de huid te gaan snijden.
- Ontsmet de plek met 70% alcohol of jodium en was je handen.
- Noteer de datum en de plek op het lichaam. Een foto van de beetplek maakt vergelijken in de dagen erna makkelijker.
- Controleer de hele kat nog een keer. Kleine larven en nimfen zie je gemakkelijk over het hoofd.
De notitie is praktisch: als er later klachten ontstaan, is de dierenarts geholpen met de datum, de plek op het lichaam en eventuele reizen van je kat.
Plak de teek in een stuk tape of stop hem in een goed afgesloten potje voordat je hem weggooit. Prak hem niet tussen je vingers.
Wat je niet moet doen, en waarom
De veiligste methode is kort. Extra handelingen maken de teek vooral moeilijker intact te verwijderen.
| Niet doen | Waarom niet |
|---|---|
| Verdoven met olie, vaseline of zeep | Het is niet nodig en vertraagt het verwijderen |
| Alcohol of ontsmettingsmiddel vooraf | Ontsmettingsmiddel gebruik je pas nadat de teek is verwijderd |
| Wegbranden met een aansteker of sigaret | Kan je kat verwonden en beschadigt de teek |
| Draaien met een pincet of lasso | LICG adviseert recht trekken; gebruik bij een ander tekenhulpmiddel de specifieke gebruiksaanwijzing |
| Knijpen in het volgezogen lijf | Beschadigt de teek en maakt intact verwijderen moeilijker |
| Wachten tot hij vanzelf loslaat | Dat duurt dagen, en het risico neemt toe met de tijd dat hij vastzit |
Gebruik dus één rustige, rechte beweging en ontsmet pas daarna.
Er is een stukje achtergebleven, en nu?
Achtergebleven monddelen kunnen een plaatselijke reactie geven, vergelijkbaar met een splinter. Het lichaam werkt zo'n klein restje vaak zelf naar buiten.
Ga niet uitgebreid peuteren of in de huid snijden. Ontsmet de plek en houd hem in de gaten. Laat de dierenarts ernaar kijken als je niet kunt beoordelen wat is achtergebleven, als je kat er duidelijk last van heeft of als de plek steeds dikker, roder, warmer of pijnlijker wordt of gaat etteren.
Waar let je op na een tekenbeet?
Een klein bultje op de beetplek kan nog enige tijd zichtbaar blijven. Controleer de plek en het gedrag van je kat vanaf het moment van de beet en in de weken erna. Eén klacht bewijst niet dat er een tekenziekte speelt, maar is wel een reden om de dierenarts te bellen en de tekenbeet te noemen.
Neem dezelfde dag contact op met de dierenarts bij:
- een plek die dik, rood, warm of pijnlijk wordt of gaat etteren
- sloomheid of duidelijk minder actief zijn
- minder of niet eten
- kreupelheid of stijfheid, soms wisselend van poot
- gezwollen lymfeknopen
- braken, diarree of onverklaarbare bloedingen
Bel direct de dierenarts of spoedpraktijk bij moeilijk ademen, instorten, toevallen of snelle achteruitgang.
Door teken overgedragen ziekte wordt bij katten minder vaak gezien dan bij honden. Lyme bij katten is volgens LICG zeldzaam; ehrlichiose en anaplasmose komen bij katten eveneens weinig voor. Dat maakt een teek niet onschuldig: snel verwijderen verkleint de blootstelling en ziekteverschijnselen moeten door een dierenarts worden beoordeeld.
Kunnen mensen ziek worden van de teek van hun kat?
Niet direct van de kat: teken geven ziekteverwekkers door via een beet, niet doordat je de vacht aanraakt. Wel kan je kat een nog niet vastgebeten teek mee naar binnen nemen. Daarnaast kunnen kat en huisgenoten in dezelfde tuin of begroeiing aan teken worden blootgesteld.
Wees daarom voorzichtig bij het verwijderen: prak de teek niet kapot tussen je vingers en was je handen. Controleer bij jezelf en je kinderen ook op teken na een dag in het groen, met dezelfde aandacht voor plooien en de haargrens.
Voorkomen: controle en een middel op maat
Preventie begint bij het risico van je kat. Volgens de Nederlandse ESCCAP-richtlijn kan regelmatige visuele controle voldoende zijn bij een kat die nauwelijks buiten komt. Voor een kat die geregeld buiten komt of opnieuw teken oploopt, kan behandeling met een voor katten geregistreerd tekenmiddel zinvol zijn. Welke vorm en welk interval geschikt zijn, hangt af van leeftijd, gewicht, gezondheid, leefgebied, reisbestemming en de gebruiksaanwijzing van het product.
Deze veiligheidsregels gelden altijd:
- Gebruik nooit een tekenmiddel voor honden op een kat. Sommige hondenproducten bevatten permethrine en kunnen bij katten ernstige vergiftiging of sterfte veroorzaken.
- Controleer diersoort, minimumleeftijd en gewicht op de verpakking. Een product voor volwassen katten kan ongeschikt zijn voor een kitten.
- Combineer geen middelen en herhaal niet eerder dan voorgeschreven. Vraag eerst advies als een product onvoldoende lijkt te werken.
- Een middel vervangt de dagelijkse controle niet. Veel producten doden een teek pas nadat die zich heeft vastgebeten; er bestaan ook middelen met een werende werking.
Heb je per ongeluk een hondenproduct of een product met permethrine op je kat aangebracht? Bel direct de dierenarts, ook als je nog geen klachten ziet. Het LICG adviseert daarnaast de kat zo snel mogelijk met lauwwarm water en zeep, bijvoorbeeld afwasmiddel, te wassen om verdere opname te beperken. Houd de verpakking bij de hand. Woon je met een hond die een permethrineproduct krijgt, voorkom dan contact zolang de bijsluiter dat voorschrijft.
Overleg met je dierenarts of preventie in jouw situatie nodig is. Voor een kat die alleen binnen leeft, ligt dat anders dan voor een jager die dagelijks door hoog gras loopt. Neem in dezelfde risico-inventarisatie ook het ontwormingsritme mee, want buitentoegang en jachtgedrag spelen daarbij eveneens een rol.
Neem je een kat over die buiten kwam? Vraag de aanbieder welk tekenmiddel wanneer voor het laatst is gebruikt. Geef niet op eigen initiatief direct een tweede product: verschillende middelen combineren of te kort na elkaar geven kan schadelijk zijn. Neem de verpakking of productnaam mee naar je dierenarts.
Conclusie
Pak de teek met een passend hulpmiddel dicht op de huid en volg de gebruiksaanwijzing. Bij een tekenpincet of lasso adviseert LICG rustig recht omhoog trekken. Gebruik vooraf geen olie of alcohol, ontsmet pas na het verwijderen en controleer daarna de rest van de kat. Noteer de datum en bel de dierenarts als de plek ontstoken raakt of je kat ziek wordt.
Bronnen en aanvullende informatie
Voor de verwijdermethode, nazorg en mogelijke ziekteverschijnselen verwijzen we naar LICG over teken en door teken overgedragen ziekten. Voor risicogestuurde controle en preventie gebruikten we de Nederlandse ESCCAP-richtlijn voor ectoparasieten. De acute waarschuwing over permethrine volgt LICG over vergiftiging bij huisdieren. Voor de bestrijding van vlooien, die vaak samen met teken wordt aangepakt, verwijzen we naar LICG over vlooienbestrijding bij huisdieren.
