Een kat die in huis plast, geeft meestal aan dat er iets speelt: pijn of ziekte, een probleem met de kattenbak of stress. Begin met uitsluiten, niet met straffen.
Gaat het om een jong kitten dat de kattenbak nog niet goed kent? Lees dan onze kattenbaktraining voor kittens. Dit artikel helpt bij een kat die de bak al kende en er ineens naast plast.
Dit doe je vandaag
- Controleer of je kat urine produceert. Zie je persen, pijn, herhaalde mislukte pogingen of een droge kattenbak? Bel meteen je dierenarts of spoedpraktijk.
- Maak bij een plotselinge verandering een afspraak met je dierenarts, ook als je kat nog wel plast. Noteer wanneer het begon, hoe vaak je kat plast en of je bloed, pijn, meer drinken of minder eten ziet.
- Zet na overleg met de dierenarts een extra, schone kattenbak neer op een rustige plek. Maak ongelukjes grondig schoon en verander steeds één onderdeel tegelijk, zodat je ziet wat helpt.
Eerst: plast je kat, of sproeit hij?
Dit onderscheid bepaalt welke oorzaken waarschijnlijk zijn, dus begin hiermee.
| Plassen buiten de bak | Sproeien (markeren) | |
|---|---|---|
| Houding | Zittend, op een horizontaal oppervlak | Staand, rechtop, trillende staart |
| Hoeveelheid | Verschilt per kat en situatie | Verschilt per kat en situatie; de hoeveelheid alleen zegt niet genoeg |
| Typische plek | Vloerkleed, bank, bed, badkuip | Muren, deuren, gordijnen, ramen |
| Mogelijke aanleiding | Pijn of ziekte, kattenbakprobleem, stress | Territoriumgedrag, stress, andere katten in de buurt |
Beide vragen om een andere aanpak. Bij sproeien kijkt je dierenarts of gedragstherapeut vooral naar de aanleiding, zoals stress of andere katten. Dit artikel gaat vooral over plassen buiten de bak.
Wanneer is het spoed?
Een kat, en vooral een kater, die niet meer kan plassen kan een verstopte plasbuis hebben. Dat is altijd spoed. Let op deze signalen:
- vaak en met kleine tussenpozen naar de kattenbak gaan, zonder dat er iets uit komt
- persen, janken of duidelijk pijn hebben tijdens een poging tot plassen
- likken aan de onderbuik of geslachtsdelen
- lusteloosheid, niet eten, braken
Kun je niet met zekerheid zeggen dat je kat nog urine produceert? Bel direct je dierenarts of de dierenartsenspoedpost. Wacht niet tot de volgende dag. Lees voor achtergrond ook de uitleg van het Universitair Dierenziekenhuis over urinewegobstructie.
Medische oorzaken
Elke plotselinge verandering in plasgedrag verdient eerst een check bij de dierenarts, voordat je het als gedragsprobleem behandelt. Mogelijke medische oorzaken zijn:
Aandoeningen van de lagere urinewegen (FLUTD)
Hieronder vallen onder meer blaasontsteking, blaasgruis en blaasstenen. Bij een kat met blaasontsteking zijn veel kleine plasjes, bloed in de urine, persen en buiten de bak plassen mogelijke symptomen. Blaasgruis of blaasstenen kunnen de plasbuis blokkeren, vooral bij katers met een smallere plasbuis.
Nierziekte of diabetes
Chronische nierziekte komt vaker voor bij katten van middelbare en oudere leeftijd. Nierziekte en diabetes kunnen leiden tot meer drinken en meer plassen. Een kat haalt de bak dan soms niet op tijd.
Pijn of beperkte mobiliteit
Artrose, gewrichtspijn of een andere pijnklacht kan een hoge instap, trap of afgelegen kattenbak te moeilijk maken. Een oudere kat heeft baat bij een ruime bak met lage instap op iedere verdieping waar hij komt.
De dierenarts bepaalt welk onderzoek nodig is. Dat kan lichamelijk onderzoek, urineonderzoek, bloedonderzoek of beeldvorming zijn. Geef geen huismiddeltjes of medicatie op eigen initiatief.
Kattenbak- en gedragsoorzaken
Zijn medische oorzaken uitgesloten, onderzoek dan de kattenbak en mogelijke stressfactoren stap voor stap.
Houd de bak schoon
Schep ontlasting en klonten dagelijks weg. Ververs niet-klontvormende vulling elke paar dagen volledig. Maak de bak schoon met warm water en een mild, ongeparfumeerd middel, en spoel goed na.
Bied genoeg bakken aan
Gebruik als vuistregel één kattenbak per kat, plus één extra. Zet de bakken op verschillende plekken; bakken die strak naast elkaar staan voelen voor een kat vaak als één toiletplek. Lees ook onze gids kattenbak voor een kitten kiezen als je bak te klein is, een hoge instap heeft of niet past bij je huis.
Kies een rustige, bereikbare plek
Zet de kattenbak niet naast voer of water, een wasmachine of een drukke doorgang. Een andere kat, hond of kind mag de toegang niet kunnen blokkeren. Zet voor een senior kat een bak op elke verdieping waar hij komt.
Kijk naar bak, vulling en ervaring
Een open bak geeft een kat zicht en een makkelijke uitweg; een overkapte bak voelt voor sommige katten juist prettig. Bied bij twijfel tijdelijk beide opties aan. Veel katten hebben een voorkeur voor fijn, ongeparfumeerd, zandachtig grit. Verander vulling geleidelijk. Een pijnlijke of schrikwekkende ervaring bij de bak kan ook zorgen dat een kat hem vermijdt.
Verminder stress in huis
Een verhuizing, nieuw huisdier, bezoek, verbouwing of buurtkat voor het raam kan de routine verstoren. Geef katten in een huishouden met meerdere dieren voldoende verspreide voorzieningen: voer- en waterplekken, krabpalen, hoge rustplekken, schuilplekken en kattenbakken. Zo hoeven ze minder met elkaar te concurreren.
Zo maak je een geplaste plek goed schoon
Urinegeur die voor jou niet meer merkbaar is, kan voor je kat nog aanwezig zijn. Maak de plek daarom grondig schoon en houd de kat er tijdelijk weg als dat kan.
- Neem overtollige vloeistof op met keukenpapier, zonder te wrijven.
- Gebruik volgens het etiket een enzymatische reiniger die geschikt is voor huisdierurine. Test het middel eerst op een onopvallende plek.
- Vermijd middelen met ammoniak. Die geur kan op urine lijken.
- Volg de aanwijzingen voor het materiaal en de reiniger. Op vloerbedekking kan een tweede behandeling nodig zijn.
- Is een vloerkleed of matras zwaar doordrenkt, dan is vervangen soms de enige echte oplossing.
Straffen werkt averechts
Boos worden, wegjagen, een waterpistool of harde geluiden lossen de oorzaak niet op. Straf maakt een angstige kat vaak onzekerder en kan het probleem verergeren. Zoek liever uit of pijn, de kattenbak of stress de aanleiding is.
Als het probleem aanhoudt
Blijft je kat buiten de bak plassen na een dierenartscontrole en passende aanpassingen? Vraag je dierenarts om een verwijzing naar een gekwalificeerde kattengedragstherapeut, vooral bij sproeien of stress tussen katten. Geef het onderzoek en de begeleiding tijd voordat je grote beslissingen neemt. Lees alleen als herplaatsen uiteindelijk nodig blijkt onze gids kat herplaatsen.
Voor meer praktische informatie over de verzorging van een jonge kat vind je in de hub kitten gezondheid en verzorging onder meer artikelen over kattenbakken, voeding en dierenartszorg.
De volgende stap
Bel je dierenarts bij plotselinge verandering, pijn, bloed in de urine of twijfel over de hoeveelheid urine. Heeft je dierenarts een medische oorzaak uitgesloten, begin dan met een extra schone kattenbak op een rustige plek en houd een paar dagen bij wat er verandert. Zo pak je het probleem gericht aan, zonder je kat extra stress te geven.
Veelgestelde vragen
Is mijn kat ziek als hij plotseling buiten de kattenbak plast?
Dat kan. Een plotselinge verandering in plasgedrag is reden om je dierenarts om advies te vragen, zeker bij vaker kleine beetjes plassen, persen of bloed in de urine.
Hoeveel kattenbakken heb ik nodig?
Eén bak per kat plus één extra, verspreid over verschillende plekken in huis. Bij meerdere katten verkleint dit de kans dat één kat de toegang tot de bak blokkeert voor een andere kat.
Kan stress echt maken dat een kat buiten de bak plast?
Ja. Verhuizing, een nieuw huisdier, bezoek, verbouwing of een kat die buiten langsloopt kunnen genoeg zijn om een kat de bak te laten mijden of te laten sproeien.
Wat gebruik ik om een geplaste plek schoon te maken?
Een enzymatische reiniger die geschikt is voor huisdierurine. Volg het etiket, test eerst een onopvallend stukje stof en vermijd middelen met ammoniak.
Wanneer moet ik met spoed naar de dierenarts?
Als je kat vaak naar de bak gaat maar er niets uit komt, perst of miauwt van pijn. Dit kan wijzen op een verstopte plasbuis, vooral bij katers. Bel direct je dierenarts of spoedpraktijk.
Bronnen en aanvullende informatie
Voor gedrag, schoonmaken en de kattenbakaanpak gebruikten we LICG over sproeigedrag en onzindelijkheid bij katten en LICG-kattenbaktips. Voor chronische nierziekte bij oudere katten verwijzen we naar LICG over chronische nierziekte bij de kat. Voor spoed bij een verstopte plasbuis gebruikten we de informatie van het Universitair Dierenziekenhuis en Caressa Dierenziekenhuizen. Voor aanvullende uitleg over medische en kattenbakgerelateerde oorzaken raadpleegden we het Cornell Feline Health Center.
